ใบขับขี่สากลสำหรับขับรถในไทย — ต้องมีไหม และขอยังไง

คำตอบสั้น ๆ ก่อน ต้องมี และขอในเมืองไทยไม่ได้

ถ้าคุณไม่ได้ถือใบขับขี่ไทย คุณต้องมีใบอนุญาตขับขี่ระหว่างประเทศ หรือ International Driving Permit (IDP) ติดตัวมาด้วย และต้องยื่นขอกับหน่วยงานในประเทศที่ออกใบขับขี่ให้คุณ ตั้งแต่ก่อนวันเดินทาง ประเทศไทยออก IDP ให้ได้เฉพาะผู้ที่ถือใบขับขี่ไทยเท่านั้น ลงเครื่องที่เชียงใหม่แล้วเพิ่งนึกขึ้นได้ จะไม่มีสำนักงานไหนออกให้คุณได้ ไม่ว่าจะยอมจ่ายเท่าไรหรือรอกี่วัน

เราวางเรื่องนี้ไว้บรรทัดแรกเพราะมันเป็นข้อเดียวในการเช่ารถที่แก้หน้างานไม่ได้จริง ๆ รถเต็มยังเปลี่ยนรุ่นได้ เที่ยวบินดีเลย์ยังเลื่อนเวลาได้ เงินมัดจำยังโอนทีหลังได้ แต่เอกสารใบนี้ถ้าไม่มีมาก็คือไม่มี และเรารับส่งมอบรถให้ไม่ได้ ไม่ใช่เพราะเราเข้มงวดเกินเหตุ แต่เพราะผลที่ตามมาตกอยู่กับคุณหนักกว่าที่คนส่วนใหญ่คิด

IDP ไม่ใช่ใบขับขี่ ใช้เดี่ยว ๆ ไม่ได้

หลายคนเข้าใจว่า IDP คือใบขับขี่อีกใบที่ใช้ได้ทั่วโลก จริง ๆ แล้วมันเป็นแค่เอกสารแปล เล่มเล็กขนาดพอ ๆ กับหนังสือเดินทาง ภายในมีข้อมูลชุดเดียวกับใบขับขี่ของคุณ แปลไว้หลายภาษาตามรูปแบบมาตรฐานสากล เพื่อให้เจ้าหน้าที่ในประเทศที่ใช้ตัวอักษรคนละแบบอ่านออก ตัวเล่มไม่ได้ให้สิทธิ์ในการขับรถแม้แต่น้อย สิทธิ์นั้นมาจากใบขับขี่ตัวจริงของประเทศคุณ

ผลที่ตามมาคือต้องพกคู่กันเสมอ ยื่นเฉพาะ IDP ให้ตำรวจโดยไม่มีใบขับขี่ตัวจริง มีค่าเท่ากับไม่ได้ยื่นอะไรเลย และถ้าใบขับขี่ประเทศคุณหมดอายุระหว่างทริป IDP ก็หมดความหมายไปพร้อมกันทันที แม้วันหมดอายุในเล่มจะยังอยู่อีกเป็นปี

อีกจุดที่คนพลาดบ่อยคือประเภทของรถ ในเล่ม IDP จะมีช่องระบุประเภทยานพาหนะที่คุณขับได้ ตรวจให้แน่ว่ามีประเภทรถยนต์นั่งส่วนบุคคล ซึ่งโดยทั่วไปคือประเภท B ติดมาด้วย เราเคยเจอผู้เช่าที่ขอ IDP มาเพื่อเช่ามอเตอร์ไซค์อย่างเดียว พอมาเปลี่ยนใจอยากได้รถสี่ล้อ เล่มนั้นใช้ไม่ได้ และตอนนั้นก็สายเกินจะแก้แล้ว

อนุสัญญา ค.ศ. 1949 กับ ค.ศ. 1968 ต่างกันตรงไหน

IDP ที่ใช้กันอยู่ทุกวันนี้มีสองรูปแบบหลัก ออกตามอนุสัญญาว่าด้วยการจราจรทางถนนฉบับเจนีวา ค.ศ. 1949 และฉบับเวียนนา ค.ศ. 1968 ประเทศไทยเป็นภาคีของทั้งสองฉบับ จึงยอมรับ IDP ทั้งสองแบบ นี่เป็นข่าวดีสำหรับคุณ เพราะไม่ต้องเลือกให้ถูกแบบก่อนเดินทาง ประเทศของคุณเป็นภาคีฉบับไหน ก็ออกเล่มตามฉบับนั้นมา แล้วใช้ในไทยได้

ความต่างที่มีผลกับคุณจริง ๆ คืออายุการใช้งาน เล่มตามอนุสัญญา 1949 มีอายุ 1 ปีนับจากวันออก ส่วนเล่มตามอนุสัญญา 1968 มีอายุได้ยาวกว่า โดยทั่วไปถึงราว 3 ปี แต่ไม่เกินวันหมดอายุของใบขับขี่ที่ใช้ประกอบ ถ้าคุณวางแผนอยู่ไทยหลายเดือนหรือกลับมาบ่อย ให้ถามหน่วยงานที่ออกว่าออกเล่มแบบไหนให้ได้บ้าง บางประเทศออกให้ทั้งสองแบบในการยื่นครั้งเดียว

สิ่งที่ต้องดูก่อนออกเดินทางคือวันหมดอายุที่พิมพ์อยู่หน้าแรก ให้ครอบคลุมวันสุดท้ายของการเช่า ไม่ใช่แค่วันรับรถ เราตรวจวันหมดอายุตอนส่งมอบ และถ้าเล่มจะหมดอายุกลางทริป เราจะบอกคุณตั้งแต่ตอนนั้น

ขอ IDP อย่างไร และควรเผื่อเวลาแค่ไหน

หน่วยงานผู้ออกต่างกันไปในแต่ละประเทศ บางประเทศเป็นกรมการขนส่งหรือหน่วยงานราชการที่ออกใบขับขี่โดยตรง อีกหลายประเทศมอบหมายให้สมาคมยานยนต์หรือสโมสรรถยนต์ประจำชาติเป็นผู้ออกแทน วิธีที่แน่นอนที่สุดคือค้นหาจากเว็บไซต์ของหน่วยงานที่ออกใบขับขี่ให้คุณ แล้วดูว่าเขาระบุผู้ได้รับมอบอำนาจไว้ว่าใคร

เอกสารที่ต้องเตรียมมักคล้ายกันทุกประเทศ ได้แก่ ใบขับขี่ตัวจริงที่ยังไม่หมดอายุ รูปถ่ายขนาดติดบัตร เอกสารยืนยันตัวตนหรือหนังสือเดินทาง แบบฟอร์มคำขอ และค่าธรรมเนียมซึ่งโดยทั่วไปไม่สูง หลายประเทศทำเสร็จภายในวันเดียวถ้าเดินไปยื่นเอง ส่วนการยื่นทางไปรษณีย์หรือทางออนไลน์อาจใช้เวลาหนึ่งถึงสามสัปดาห์กว่าเล่มจะส่งถึงบ้าน เราแนะนำให้เริ่มดำเนินการล่วงหน้าอย่างน้อยหนึ่งเดือนก่อนบิน เผื่อกรณีรูปถ่ายไม่ผ่านหรือต้องยื่นเอกสารเพิ่ม

ข้อควรระวังที่สำคัญ มีเว็บไซต์จำนวนมากขาย "ใบขับขี่สากล" ทางออนไลน์ในราคาถูก ออกให้ทันทีเป็นไฟล์ PDF หรือส่งบัตรพลาสติกตามมา เอกสารเหล่านั้นไม่ใช่ IDP ตามอนุสัญญา ตำรวจไม่รับ และบริษัทประกันก็ไม่รับเช่นกัน ให้ยื่นกับหน่วยงานที่ได้รับมอบอำนาจของประเทศคุณเท่านั้น

เรื่องเล็กแต่เจอบ่อย ตรวจการสะกดชื่อในเล่มให้ตรงกับหนังสือเดินทาง ถ้าชื่อสะกดไม่ตรงกัน ทั้งตำรวจและประกันมีเหตุให้ตั้งคำถามได้

ถ้าเจอด่านตรวจแล้วไม่มี IDP

ในเชียงใหม่ด่านตรวจของตำรวจเป็นเรื่องปกติ ไม่ใช่สัญญาณว่ามีเหตุร้าย พบได้บ่อยตามถนนรอบคูเมือง ทางขึ้นดอยสุเทพ เส้นทางออกไปหางดงและสันกำแพง และจะตั้งถี่ขึ้นในช่วงเทศกาลอย่างสงกรานต์หรือปีใหม่ ส่วนใหญ่ตำรวจจะโบกให้ชะลอ ขอดูใบขับขี่ แล้วปล่อยไปภายในไม่กี่นาที

ถ้าคุณยื่นเฉพาะใบขับขี่ประเทศตัวเองโดยไม่มี IDP ในทางกฎหมายไทยถือว่าคุณขับรถโดยไม่มีใบอนุญาต มีโทษปรับ ส่วนจำนวนเงินนั้นขึ้นกับกรณีและดุลพินิจของเจ้าหน้าที่ เราจึงไม่ระบุตัวเลขตายตัวไว้ที่นี่ ในทางปฏิบัติเจ้าหน้าที่อาจให้ชำระค่าปรับแล้วให้เดินทางต่อ หรืออาจสั่งไม่ให้ขับต่อจนกว่าจะมีผู้ขับที่มีใบอนุญาตถูกต้องมารับช่วง

แต่ค่าปรับที่ด่านคือส่วนที่เจ็บน้อยที่สุดในเรื่องทั้งหมดนี้

ส่วนที่หนักกว่ามาก ประกันมีสิทธิ์ปฏิเสธการเคลม

รถทุกคันของเรามีประกันชั้น 1 รวมอยู่ในค่าเช่าแล้ว ไม่ต้องซื้อเพิ่ม โดยมีค่าเสียหายส่วนแรก 5,000 บาท หมายความว่าถ้าเกิดอุบัติเหตุ ส่วนที่คุณรับผิดชอบสูงสุดคือ 5,000 บาท ที่เหลือประกันดูแล และถ้าซื้อตัวเลือกลดค่าเสียหายส่วนแรกเป็นศูนย์เพิ่มวันละ 300 บาท ก็ไม่ต้องจ่ายแม้แต่ส่วนนั้น

เงื่อนไขพื้นฐานของความคุ้มครองคือผู้ขับต้องขับโดยชอบด้วยกฎหมาย เมื่อผู้ขับไม่มีใบอนุญาตที่ใช้ได้ในประเทศไทย บริษัทประกันมีสิทธิ์ปฏิเสธการชดใช้ ผลคือกรอบ 5,000 บาทหายไปทั้งหมด สิ่งที่เหลือคือความเสียหายเต็มจำนวน ทั้งค่าซ่อมรถเช่า ค่าเสียหายของรถหรือทรัพย์สินคู่กรณี และค่ารักษาพยาบาลของผู้บาดเจ็บ ในกรณีที่ชนกับรถอีกคันแล้วมีคนเจ็บ ตัวเลขระดับหลายแสนบาทไม่ใช่เรื่องเกินจริง และเป็นภาระที่ตกกับตัวผู้ขับโดยตรง

นี่คือเหตุผลเดียวที่เราไม่ยืดหยุ่นเรื่องนี้เลย การให้กุญแจกับคนที่ไม่มี IDP ไม่ได้แปลว่าเราใจดี แต่แปลว่าเราปล่อยให้คุณออกไปขับโดยไม่มีอะไรรองรับ ซึ่งไม่ยุติธรรมกับคุณ

เอกสารที่เราขอดูตอนส่งมอบรถ

ทั้งหมดต้องเป็นตัวจริง สำเนา รูปถ่ายในโทรศัพท์ หรือไฟล์ในอีเมลใช้ไม่ได้ สิ่งที่เราตรวจมีสี่อย่าง หนังสือเดินทาง ใบขับขี่ตัวจริงของประเทศคุณที่ถือมาแล้วอย่างน้อย 1 ปี เล่ม IDP ที่ยังไม่หมดอายุและครอบคลุมรถยนต์นั่ง และอายุผู้ขับตั้งแต่ 21 ปีขึ้นไป

ถ้าจะมีคนที่สองผลัดกันขับ คนนั้นต้องมีเอกสารครบชุดเดียวกัน และต้องแจ้งเพิ่มผู้ขับ ค่าบริการ 300 บาทต่อการเช่าหนึ่งครั้ง ไม่ใช่ต่อวัน คนที่ไม่ได้ระบุชื่อไว้ในสัญญาไม่อยู่ในความคุ้มครองของประกัน แม้จะมี IDP ของตัวเองก็ตาม

ขั้นตอนตรวจเอกสารใช้เวลาไม่กี่นาที ทำพร้อมกับการถ่ายรูปสภาพรถร่วมกันรอบคัน ซึ่งเราจะส่งชุดรูปทั้งหมดเข้าไลน์ให้คุณเก็บไว้ ถ้ารับรถที่สนามบิน ดูขั้นตอนและจุดนัดพบทั้งหมดได้ที่หน้ารับรถที่สนามบินเชียงใหม่ และถ้ายังมีข้อสงสัยเรื่องเอกสารหรือเงินมัดจำ รวมไว้ที่คำถามที่พบบ่อย

อยู่ยาว ควรเปลี่ยนไปใช้ใบขับขี่ไทย

ถ้าคุณอยู่เชียงใหม่หลายเดือนหรือย้ายมาอยู่ยาว การต่อ IDP ใหม่ทุกปีจากประเทศบ้านเกิดเริ่มไม่สะดวก ทางเลือกที่สมเหตุสมผลกว่าคือทำใบขับขี่ไทย ซึ่งชาวต่างชาติที่พำนักในไทยอย่างถูกกฎหมายยื่นขอได้ที่สำนักงานขนส่งจังหวัด

เอกสารที่ใช้โดยทั่วไปได้แก่ หนังสือเดินทางพร้อมวีซ่าประเภทพำนักระยะยาวที่ยังไม่หมดอายุ ใบรับรองถิ่นที่อยู่ซึ่งออกโดยสำนักงานตรวจคนเข้าเมืองหรือสถานทูตของประเทศคุณ ใบรับรองแพทย์ที่ออกไม่นาน และใบขับขี่ต่างประเทศพร้อม IDP ที่ยังใช้ได้ ขั้นตอนภายในสำนักงานประกอบด้วยการทดสอบสมรรถภาพร่างกาย ได้แก่ ตาบอดสี การมองระยะลึก สายตาทางกว้าง และปฏิกิริยาการเหยียบเบรก จากนั้นเข้ารับการอบรมกฎจราจรซึ่งใช้เวลาหลายชั่วโมง ผู้ที่มีใบขับขี่ต่างประเทศที่ยังใช้ได้มักได้รับยกเว้นการสอบข้อเขียนและสอบขับ แต่ข้อนี้เป็นดุลพินิจของเจ้าหน้าที่ ใบแรกที่ได้เป็นแบบชั่วคราวอายุ 2 ปี ต่ออายุครั้งถัดไปได้คราวละ 5 ปี

รายละเอียดปลีกย่อย ทั้งเอกสารที่ต้องใช้ ค่าธรรมเนียม และเวลาทำการ ปรับเปลี่ยนได้เรื่อย ๆ เราจึงไม่ระบุตัวเลขไว้ตายตัว ให้ตรวจสอบกับสำนักงานขนส่งจังหวัดเชียงใหม่หรือประกาศของกรมการขนส่งทางบกก่อนไปยื่น และเผื่อเวลาไว้ทั้งวัน เพราะคิวมักยาวช่วงเช้า

ระหว่างที่ยังทำไม่เสร็จ IDP ยังใช้ได้ตามปกติ และเมื่อได้ใบขับขี่ไทยแล้ว คุณไม่ต้องใช้ IDP ในไทยอีก

กฎอื่นที่คนถามคู่กันเสมอ

ประเทศไทยขับชิดซ้าย รถพวงมาลัยขวา ถ้าคุณมาจากประเทศที่ขับชิดขวา ให้เผื่อเวลาปรับตัวสักครึ่งวัน จุดที่เผลอบ่อยที่สุดไม่ใช่ทางตรง แต่เป็นตอนเลี้ยวออกจากซอยเข้าถนนใหญ่ตอนรถโล่ง

ผู้ขับต้องมีอายุอย่างน้อย 21 ปี และถือใบขับขี่มาแล้วไม่ต่ำกว่า 1 ปี คาดเข็มขัดนิรภัยทั้งคนขับและผู้โดยสาร และห้ามขับหลังดื่มแอลกอฮอล์โดยเด็ดขาด ด่านตรวจแอลกอฮอล์ในเชียงใหม่มีจริงและมีบ่อยในคืนวันศุกร์เสาร์

อีกข้อที่ต้องบอกให้ชัด รถของเราห้ามนำออกนอกประเทศไทย ไม่ว่าจะเป็นลาว เมียนมา หรือมาเลเซีย ประกันไม่คุ้มครองเมื่อข้ามพรมแดน และการนำรถเช่าออกนอกประเทศโดยไม่ได้รับอนุญาตมีปัญหาทางกฎหมายตามมาด้วย ถ้าแผนของคุณมีการข้ามแดน บอกเราตั้งแต่ก่อนจอง เราจะได้ช่วยหาทางอื่นให้

เตรียมเอกสารเสร็จแล้วค่อยเลือกรถ

เมื่อ IDP อยู่ในกระเป๋าเรียบร้อย ส่วนที่เหลือก็เป็นเรื่องง่าย ตอนนี้เรามีรถให้เช่าจริงสองรุ่น ทั้งคู่เป็นรถไฟฟ้า BYD Dolphin แฮทช์แบ็ก 5 ที่นั่ง เหมาะกับคู่เดินทางหรือครอบครัวเล็กที่ขับในเมืองเป็นหลัก จอดง่ายในซอยเมืองเก่า วิ่งได้ราว 410 กิโลเมตรต่อการชาร์จหนึ่งครั้ง ส่วน BYD ATTO 3 ตัวถัง SUV มีพื้นที่เก็บกระเป๋ามากกว่าและช่วงล่างสูงกว่า เหมาะกว่าถ้าจะขึ้นดอยหรือไปปายและแม่ฮ่องสอน วิ่งได้ราว 480 กิโลเมตรต่อการชาร์จ

ราคาต่อวันลดลงตามจำนวนวันที่เช่า ดูตารางเต็มได้ที่หน้าราคาและแพ็กเกจ การจองทำผ่านไลน์ ไม่มีการชำระเงินออนไลน์และไม่ต้องใช้บัตรเครดิต สถานะจะเป็น "รอการยืนยัน" จนกว่าทีมงานจะตอบกลับ ซึ่งปกติภายในราว 15 นาที

ถ้าไม่แน่ใจว่าเอกสารของคุณใช้ได้หรือไม่ ถ่ายรูปหน้าแรกของ IDP กับใบขับขี่ส่งมาทางไลน์ก่อนได้เลย เราดูให้ก่อนคุณบิน ดีกว่ามารู้ตอนยืนอยู่ข้างรถที่สนามบิน หรือโทรถามที่ 091 072 3336 ได้ตลอด 24 ชั่วโมง